. Neft və milyonlar səltənətində (1916)

Janrlar

İllər

Neft və milyonlar səltənətində (1916)

Kateqoriya: Səhifələr Əlavə edilən tarix: 16-06-2021 Baxış sayı: 241

 

Neft və milyonlar səltənətində (1916)

 

 

Video

Məlumatlar

Çəkiliş yeri Məzmun

Film haqqında

Festival və mükafat Səhv Filmin heyəti

Rollarda

Filmi səsləndirən Vokal Şəkil

Filmin musiqisi

Mahnı sözləri Sitat İstinad

 

Məlumatlar

 

Filmin digər adı:

 

В царстве нефти и миллионов (rus dilində)

 

İl:

 

1916

 

Janr:

 

dram

 

Ölkə:

 

Azərbaycan

 

İstehsalçı şirkət:

 

Filma Səhmdar Cəmiyyəti

 

İlk baxış tarixi:

 

 

1-ci seriya: 14 may 1916

 

2-ci seriya: 27 may 1916

 

 

Növ:

 

tammetrajlı bədii film

 

Rəng:

 

ağ-qara

 

Dil:

 

səssiz (titrlər azərbaycancadır)

 

Texniki məlumat:

 

 

2 seriya

 

8 hissə (1-ci seriya: 5 hissə, 2 seriya: 3 hissə)

 

 

Çəkiliş yeri

 

Tbilisi,Gürcüstan (pavilyon epizodları ("Kazino", "Kazinoda qumar", "Cəlilin toyu" və.s))

 

 

Bakı,Balaxanı qəsəbəsi

 

 

BakıBinəqədiqəsəbəsi

 

 

Bakı,Zığ qəsəbəsi

 

 

BakıXəzər sahilləri

 

 

Məzmun

 

Bakı şəhərinin yaxınlığında yaşayan yoxsul bir dul qadın  başqalarının yanında qulluqçuluq etməklə ailəsini güclə dolandırır. Ana məktəb yaşına çatmış oğlunu mədrəsəyə qoyur. Lakin az sonra onu mədrəsədən çıxarırlar. Əlacsız qalan qadın oğlunu tacir Həsənin yanında işə düzəldir. Bir neçə ildən sonra Cəlilin anası vəfat edir. Cəlil evə qayıdır.

 

Cəlilgilin kasıb evi və bir parça torpağı varlı Lütfəli bəyin geniş malikanəsinin yanında yerləşirdi.

 

Bir neçə il gəlib keçir, Abşeron torpağının hər yerində neft buruqları getdikcə artır... Buruqlar fontan vurur, sahibkarlara ağlagəlməz dərəcədə var-dövlət gətirir. Uzun danışıqlardan sonra Lütfəli bəylə Cəlil şərik olub, ikincinin həyətində bir neft quyusu qazdırırlar. Tezliklə yeni quyu fontan vurur, Cəlil varlanır; mülklər alır, gəmilər, mədənlər sahibi olur.

 

Qonşusu qocanın  ölüm xəbərini eşidən Cəlil mərhumun evinə baş çəkir; qocanın qızı, onun uşaqlıq dostu Şəfiqəyə başsağlığı verməyə gedir... Şəfiqə böyümüş, gözəl bir qız olmuşdur... Cəlil və Şəfiqə evlənirlər.

 

Cəlil ata-baba adətinə zidd olaraq öz gənc yoldaşını başqalarından gizlətmir. Lütfəli bəy Şəfiqənin gözəlliyinə heyrandır. O, münasib vaxt tapıb öz məhəbbətini açır. Lakin Şəfiqə ona qapını göstərir.

 

Lütfəli bəy intiqam tələsi qurmağa başlayır; o, Cəlili məhv etməyi qət edir.

 

Lütfəli bəyin təsiri nəticəsində Cəlil sərxoşluğa, qumara və daha başqa pis əməllərə qurşanır, sirkdə atçapan gözəl bir qadınla (Regina Lazareva) tanış olur, ona külli miqdarda pul xərcləyir. Lütfəli bəylə əlbir olan atçapan qadın Cəlillə birlikdə səyahətə çıxır və onun pullarını götürüb qaçır. Cəlil ayılıb özünü müflis görür.

 

Bu müddət ərzində Lütfəli bəy Cəlilin evini əlinə keçirir, Şəfiqəni qovur. Şəfiqə bir zamanlar əri ilə tacir Həsənin yanında qulluq edən qoca Qurbanın evində özünə sığınacaq tapır. Cəlil Bakıya qayıdır. O, qadınını və oğlunu tapır. Lakin ailəsinin ağır günlərinə dözə bilməyən Cəlilin ürəyi partlayır. Cəlilin ölümündən xəbər tutan hiyləgər Lütfəli bəy Şəfiqəyə evlənməyi təklif edir. Şəfiqə bu təklifi eşitcək səbri tükənir; bıçağı Lütfəli bəyin sinəsinə sancır...

 

 

Film haqqında

 

Film yazıçı İbrahim bəy Musabəyovun eyniadlı povesti əsasında ekranlaşdırılmışdır.

 

 

Film ilk dəfə Hacı Zeynalabdin Tağıyevin pasajında "Fransız Elektrobioqrafı"nda (indiki "Köhnə univermaq") göstərilmişdir.

 

 

Binəqədidəki mədəndə baş verən yanğın filmə salınıb.

 

 

Balaxanı neft mədənlərində milyonçu Səlimovun nəhəng neft sahələrindəki yanğın zamanı sənədli surətdə lentə alınaraq filmə salınmışdır.

 

 

Filmi müşayiət edən yazılar həm azərbaycan, həm də rus dillərində köhnə psixoloji və salon dram əsərləri ruhunda yazılmışdır.

 

 

Film "Piron qardaşları" şirkətinə məxsus idi. Filmi çəkmək üçün şirkət Peterburqdan rejissor Boris Svetlovu və operator Qriqori Lemberqi Bakıya dəvət etmişdi.

 

 

Film Bakıdan başqa Zaqafqaziya və Orta Asiyanın bir çox şəhərlərində nümayiş etdirildi.

 

 

Film neft sahibkarlarının vəsaiti hesabına çəkilmişdir.

 

 

Filmdə təsvir olunan yanğınla bağlı mərdəkanlı Mir Fəttah Ağayev vaxtilə öz xatirəsini yazıb sənətşünas Nazim Sadıxova vermişdir. Xatirədə yazılmışdır: “İşdən evə təzəcə qayıtmışdım. Atı arabadan açmışdım. Qaş qaralmaq üzrə idi. Bir də gördüm ki, göyün üzündə nə isə qara ləkələr var, elə bil dumandır. Evin damına çıxdım. Çox uzaqdan qızartı gördüm. Qət etdim ki, yanğın Binəqədidədir. Atı qazalağa qoşub tələsik tərpəndim. Yolda nə isə hiss etmişdim ki, yanğın bizim mədəndədir. Yanğın yerinə çatdım, sahib də arada idi. Yanğın doğrudan da böyük idi. İşə girişdim. Mədəndə kənar adamlar çox idi. Hamı yanğını söndürməyə səy edirdi. Yanğınsöndürən arabalar bir-birini əvəz edir, adamlar torpaq dolu kisələri çox da enli olmayan taxtalar üzərindən keçirərək aparıb yanan buruğun üstünə atırdılar. Alov ətrafı yalayırdı... İsti adamın üzünə, boynuna vururdu. Kənarda bir qrup aparatla şəkil çəkirdi. Mən belə şəkil çəkən aparat birinci dəfə idi ki, görürdüm... Yanğın söndürüləndən sonra yoldaşlardan öyrəndim ki, həmin aparatla kino çəkirlərmiş. Sonra elanlardan birində oxudum ki, “Neft və milyonlar səltənətində” filmi nümayiş etdirilir. Mən bu filmə Parapet bağının yanında Azadov və İsgəndərovun evlərinin birinci mərtəbəsində yerləşən kino zalında tamaşa etdim. Yadımdadır, kino başlanmamışdan ekranın qabağında tarzən Bala Məlikov tar çalırdı, xanəndə Ələsgər də oxuyurdu. Film başlandı: şəhərin küçələri, tanış hadisələr, adamlar – hər şey çox maraqlı idi. Binəqədidəki yanğın və yanğınsöndürənlər də kinoya düşmüşdülər. Orada mən özümü də gördüm... Taxta körpü ilə boynumu istidən qoruyaraq gedirdim”.

 

 

Bu filmin bukleti M.F.Axundov adına Respublika Kitabxanasının nadir nüsxələr şöbəsində saxlanılır. Bukletdə filmin məzmunu Azərbaycan və rus dillərində yazılmış, filmdən fotoşəkillər çap olunmuşdur.

 

 

“Neft və milyonlar səltənətində” povestinin motivləri əsasında çəkilmiş filmin ikinci variantı 1980-ci ildə "Qızıl uçurum" adı ilə yenidən ekranlarda nümayiş etdirilmişdir. Bu melodramın quruluşçu rejissoru Fikrət Əliyevdir.

 

 

İddialara görə, 1918-ci il hadisələri vaxtı Tağıyev teatrı növbəti dəfə yananda teatrda olan "Neft və milyonlar səltənətində" filmi də yanıb külə dönür. Amma kinoşünas Aydın Kazımzadə bu ehtimalı təkzib edərək bildirib: “«Filma» şirkətinin öz ofisi varkən filmi niyə teatrda saxlamalıydı ki? Ola bilsin ki, film Rusiyanın kino arxivində olub. Sonralar yararsız hala düşdüyündən, atılıb. Hazırda orda yoxdur.”

 

 

Məmməd Əlili: 1915-ci il idi. Bir gün dostum Cəfər Cabbarlı mənə dedi: “Məmməd ağa, artist Murad Muradov mənə deyib ki, Peterburqdan kino çəkmək üçün Bakıya bir dəstə gələcək. Elə də oldu. Bakıda rejissor Boris Svetlov olmaqla kino çəkən dəstə artist M. Muradovun məsləhəti ilə istedadlı tragik Hüseyn Ərəblinskini baş rolda çəkilməyə dəvət etdi. Filmin adı “Neft və milyonlar səltənətində” idi. Cəfər mənə dedi ki, kinonun mənzərə hissələri Bakı şəhərində, neft mədənləri isə Balaxanı kəndində çəkiləcək. Sən Balaxanıda oxumusan, o yerləri yaxşı bilirsən. Onlara çox köməyin dəyə bilər. Əminəm ki, onlar sizin də mollaxanaya gələcəklər. Çalış səni də filmə çəksinlər. Bir neçə gündən sonra artist M. Muradov filmi çəkən rejissor B. Svetlovla bizim mollaxanaya gəldilər. Sınaq çəkilişləri üçün beş nəfər uşaq seçdilər. Artıq yaşım ötdüyü üçün Cəlilin uşaqlıq roluna yaramadım. Amma kütləvi səhnədə çəkildim. Maraqlısı odur ki, filmin çəkilişinin axırına kimi mən bir növ qeyri-rəsmi rejissor köməkçisi işlədim. Murad Muradovun, xüsusilə Cəfərin filmi çəkən dəstəyə çox köməyi olurdu. Filmin ən inandırıcı səhnələrindən biri Bayıl tərəfdə çəkilmişdir. C. Cabbarlının məsləhəti ilə yuxarı məhəllənin arvad-uşaqlarını xalça-palaz yumaq üçün Bayıla gətirtdirirdim. O vaxtlar hələ Bakıya çəkilən Şollar suyu gəlmədiyindən əhali quyulardan istifadə edirdi və bu suyu səhənglərdə evlərə daşıyırdılar. Bu səhnələr filmdə çox inandırıcı çıxmışdı. Filmi çox qısa müddətə-dörd aya çəkib başa vurdular.

 

 

Film Rusiyanın və bir çox xarici ölkələrin ekranlarında uğurla nümayiş etdirildi.

 

 

Filmin heyəti

 

Quruluşçu rejissor:

 

Boris Svetlov

 

Ssenari müəllifi:

 

Anna Panova-Potyomkina

 

Quruluşçu operator:

 

Qriqori Lemberq

 

Rollarda

Hüseyn Ərəblinski

 

Lütfəli bəy

Vladimir Lenin

 

Cəlil

K. Piontkovskaya

 

Şəfiqə

Regina Lazareva

 

Olqa

Yevgeni Muromski

 

Qurban

Y. Orlitskaya

 

Cəlilin anası

Y. İvanovski

 

Şəfiqənin atası

Vladimir Vyazemski

 

Dükançı Həsən

N. Dobrınin

 

həkim

Məmməd Əlili

 

mollaxana şagirdi

Cabbar Qaryağdıoğlu

 

xanəndə

Qurban Pirimov

 

tarzən

Mədətov

 

rəqqas

Mirmahmud Kazımovski

Məşədi Qulu

 

kamançaçı

Boris Çaykovski

 

Şəkil

 

 

fotoşəkil

 

 

 

fotoşəkil

 

 

 

fotoşəkil

 

 

fotoşəkil

 

 

fotoşəkil

 

 

 

fotoşəkil

 

 

 

filmin qəzetdə elanı

 

 

 

İstinad

 

Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh.20. (kitab)

 

 

Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935). səh. 7-12 (kitab)

 

 

Вишневский Вениамин Евгеньевич. Художественные фильмы дореволюционной России. 1945. Москва. стр. 87 (kitab)

 

 

“Neft və milyonlar səltənətində” – 100 (məqalə)

 

 

Yüz yaşlı ilk filmimiz (məqalə)

 

 

Nəriman Əbdülrəhmanlı. Azərbaycan kino sənəti tarixi. I cild. 1895-1936. səh. 128 (kitab)